Leczenie bólu

Ból wpisany jest w nasze życie, jest uznawany za jedno z najczęstszych odczuć towarzyszących człowiekowi. Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu (IASP) definiuje ból jako nieprzyjemne przeżycie towarzyszące istniejącemu lub zagrażającemu uszkodzeniu tkanki.

Ból bywa sprzymierzeńcem człowieka - ostry często ratuje życie ostrzegając przed zagrożeniem np. zawałem serca czy zapaleniem wyrostka robaczkowego. Ból przewlekły czy przedłużający się ból ostry nie są jednak sojusznikami leczenia i rekonwalescencji. Przedłużający się ból ostry zagraża zdrowiu pacjenta i jeśli jest nieleczony - może wywoływać poważne konsekwencje i zdecydowanie przedłużyć proces powrotu do zdrowia.

Po operacji nie musi boleć

Pomimo dostępnych możliwości uśmierzania bólu po zabiegu operacyjnym wciąż są one stosowane w zbyt małym zakresie. Nieuśmierzony lub niewłaściwie uśmierzony ból po zabiegu operacyjnym może prowadzić do wielu powikłań, w tym niektórych groźnych dla życia. W jednej z analiz przeprowadzonych w Polsce wykazano, że większość lekarzy wciąż nie jest zadowolona ze skuteczności uśmierzania bólu pooperacyjnego, uznając jednocześnie, że jest ono konieczne do prawidłowego zdrowienia chorego.¹

W polskim społeczeństwie pokutuje mit, że po operacji „musi boleć". Nic w tym dziwnego skoro obecnie szacuje się, iż ból pooperacyjny jest niewłaściwie uśmierzany u ponad połowy polskich pacjentów. Mimo, iż ból uznawany jest powszechnie za jeden z podstawowych parametrów życiowych, w większości szpitali nie monitoruje się jego natężenia, podczas gdy standardowo monitoruje się inne parametry: np. oddech, tętno, ciśnienie tętnicze i temperaturę ciała. O wyborze leku przeciwbólowego często nie decydują kwestie skuteczności i bezpieczeństwa podawanych leków, a jego cena. W tej kalkulacji nie bierze się jednak pod uwagę całkowitych kosztów, np. kosztów ewentualnych powikłań, wywołanych podaniem niewłaściwego leku przeciwbólowego.

Nowe standardy leczenia bólu pooperacyjnego

Leczenie bólu pooperacyjnego w Polsce wymaga znaczącej poprawy, dlatego Polskie Towarzystwo Badania Bólu Pacjenci podejmuje działania zmierzające do wprowadzenia nowych standardów. W czerwcu 2008 roku PTBB opracowało i opublikowało nowe zalecenia dotyczące uśmierzania bólu pooperacyjnego - „Uśmierzania bólu pooperacyjnego - zalecenia 2008". Nowe wytyczne zwracają szczególną uwagę na kwestie bezpieczeństwa podawanych leków przeciwbólowych oraz na konieczność regularnego monitorowania bólu pooperacyjnego i edukacji personelu medycznego w zakresie uśmierzania bólu pooperacyjnego.²

Szpitale bez bólu

Kolejnym krokiem podjętym przez PTBB, w celu promocji najwyższych standardów i podniesienia jakości uśmierzania bólu pooperacyjnego w polskich szpitalach jest wprowadzenie programu certyfikacji szpitali „Szpital bez bólu". O otrzymanie certyfikatu mogą ubiegać się szpitale, które spełnią wyznaczone przez PTBB kryteria i będą zapewniać pacjentom najwyższy standard leczenia bólu pooperacyjnego.

Aby otrzymać certyfikat „Szpital bez bólu" szpitale muszą spełniać określone przez organizatorów kryteria.:

1. Uczestnictwo personelu medycznego w szkoleniach z zakresu uśmierzania bólu.
   
   

Zarówno lekarze anestezjolodzy, chirurdzy różnych specjalności, jak i pielęgniarki pracujący w szpitalu, który chce otrzymać certyfikat „Szpital bez bólu", mają obowiązek uczestniczyć w profesjonalnym, certyfikowanym przez PTBB szkoleniu z zakresu uśmierzania bólu pooperacyjnego. Szkolenie to powinno być powtarzane w szpitalu raz w roku.

1. Prowadzenie monitoringu natężenia bólu.
   
   

Szpitale ubiegające się o certyfikat muszą wprowadzić procedurę regularnej oceny nasilenia bólu pooperacyjnego. Nasilenie bólu pooperacyjnego powinno być oceniane kilka razy w ciągu dnia (np. 4 razy na dobę), w spoczynku i w warunkach dynamicznych (głęboki oddech, kaszel). Ocena nasilenia bólu musi być odnotowywana na karcie kontroli natężenia bólu w sposób zwięzły i jasny, gdyż powinna służyć jako bieżący wskaźnik skuteczności prowadzonej terapii.

1. Informowanie pacjentów o możliwości i metodach uśmierzania bólu pooperacyjnego przed zabiegiem.
   
   

Ból pooperacyjny jest jedną z podstawowych obaw przedoperacyjnych u większości pacjentów. Aby go zniwelować konieczna jest edukacja pacjentów oraz uświadamianie im możliwych doświadczeń pooperacyjnych. Dlatego personel w szpitalach ubiegających się o certyfikat „Szpital bez bólu" powinien przed zabiegiem informować pacjenta o możliwości i metodach uśmierzania bólu pooperacyjnego. Informacje te powinny zostać przekazane w rozmowie z pacjentem, a także w postaci ulotki informacyjnej.

1. Prowadzenie dokumentacji dotyczącej pomiarów bólu i zastosowanego postępowania zgodnie z rekomendacjami uśmierzania bólu.
   
   

Ubiegające się o uzyskanie certyfikatu szpitale powinny u wszystkich pacjentów prowadzić dokumentację, dotyczącą zastosowanego postępowania przeciwbólowego. Dokumentacja ta, w formie indywidualnej karty postępowania pooperacyjnego, powinna zawierać dane dotyczące pacjenta, chorób towarzyszących, przeprowadzonego zabiegu i zastosowanego znieczulenia oraz zastosowanego postępowania przeciwbólowego (ze wskazaniem leku, dawki i metody podania). Załącznikiem do karty postępowania pooperacyjnego powinna być karta kontroli natężenia bólu oraz ewentualnie formularz działań niepożądanych.

Więcej informacji na temat programu „Szpital bez bólu" znajduje się na stronie internetowej poświęconej programowi www.szpitalbezbolu.pl . Za pośrednictwem strony szpitale mogą też zgłosić chęć udziału w programie oraz kontaktować się z jego organizatorami.

Nad merytoryczną częścią projektu czuwa interdyscyplinarna Grupa Ekspertów złożona
z przedstawicieli PTBB oraz Towarzystw Naukowych, które PTBB zaprosiło do realizacji projektu.

W skład Grupy Ekspertów wchodzą min:

• • • Doc. dr hab. Jan Dobrogowski (PTBB) - przewodniczący Grupy Ekspertów
      
      
    • Dr n. med. Józef Bojko (PTBB)
      
      
    • Prof. dr hab. n. med. Leon Drobnik (PTAiIT)
      
      
    • Prof. dr hab. n. med. Ewa Mayzner - Zawadzka (były konsultant krajowy ds. anestezjologii
      i intensywnej terapii)
      
      
    • Prof. dr hab. n. med. Hanna Misiołek (PTAiIT)
      
      
    • Prof. dr hab. n. med. Jerzy Wordliczek (PTBB)
      
      
    • Dr Jarosław Woroń (Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii CM UJ Kraków, Uniwersytecki Ośrodek Monitorowania i Badania Niepożądanych Działań Leków)
      
      

1 Błyszczyk B. i wsp. - Ból 2005;6:20-22

2 Dobrogowski J i wsp., Ból 2008, 9, 9:22

Brak komentarzy